Foto: FreeImages

“Een Rijksdienst die piept en kraakt op nagenoeg alle onderdelen van de bedrijfsvoering, waar personeelstekorten de rode draad zijn, waar bezuinigingen uit het verleden nog verder doorwerken in de komende jaren en waar weinig zicht is op de resultaten van beleid.” Er is weinig te juichen, constateerde Martin van Rooijen op Verantwoordingsdag. “Het scorebord met de eindcijfers van dit kabinet is niet sterk.”

Verantwoordingsdag, dat is de dag dat het kabinet verantwoording aflegt over het regeringsbeleid. De meevallers zijn ons om de oren gevlogen: 11 miljard hogere belastingopbrengst, 32 miljard lagere staatsschuld, een economie die stevig doorgroeit. De eindcijfers van dit kabinet zijn economisch gezien ijzersterk. “Het heeft er alle schijn van dat het kabinet Rutte II vooral daarop beoordeeld wil worden”, zei Kamerlid Martin van Rooijen tijdens het debat. “Dat snap ik ook wel, want daarbuiten valt er helemaal niet zoveel te juichen. Het gaat  op Verantwoordingsdag niet om hoeveel miljard er precies meer of minder is binnengekomen. Want of het nu goed nieuws is of slecht nieuws, het kabinet heeft op de miljardenmeevallers waar we mee werden verblijd niet zoveel invloed. Op dit punt is onze belangrijkste conclusie: dat het kabinet zeer behoedzaam heeft geraamd. Want waar de economische groei 0,2 procent lager is dan waar bij het opstellen van de miljoenennota vanuit werd gegaan, zijn de belastingopbrengsten juist 11 miljard hoger. Hoe behoedzaam wil je het hebben?”

‘Het kabinet heeft op de miljardenmeevallers waar we mee werden verblijd niet zoveel invloed’


Rechtmatigheid, doelmatigheid en bedrijfsvoering

Verantwoordingsdag is wat Martin van Rooijen betreft vooral de dag dat de Tweede Kamer de beschikking krijgt over de departementale jaarverslagen waarin staat toegelicht welke beleidsdoelen en prioriteiten het kabinet zich voor 2016 had gesteld en in hoeverre deze tot uitvoering zijn gebracht. De Rekenkamer controleert deze jaarverslagen en doet verslag. Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties rapporteert daarnaast over de uitvoering van de rijksbrede bedrijfsvoeringstaken. “Rechtmatigheid, doelmatigheid en bedrijfsvoering, dat is waar Verantwoordingsdag primair over zou moeten gaan”, aldus Van Rooijen. “De uitgaven waren voor méér dan 99 procent rechtmatig. Dat klinkt natuurlijk uitstekend, maar dat cijfer wordt door de Algemene Rekenkamer zelf al behoorlijk  gerelativeerd omdat inmiddels 60 procent van de Rijksuitgaven naar gemeenten, provincies en instellingen als UWV en Sociale Verzekeringsbank gaat. Deze organisaties worden door hun eigen democratische orgaan of accountant gecontroleerd. Dat geld wordt dus rechtmatig overgemaakt aan andere overheidslichamen, maar wat er daarna mee gebeurt, valt steeds meer buiten de scope van dit democratische orgaan.”


Kritiekpunten

Als we alle kritiekpunten van de Algemene Rekenkamer op ons laten inwerken, is het scorebord met de eindcijfers van dit kabinet niet meer zo sterk, constateert Martin van Rooijen. Hij haalde enkele punten van de Algemene Rekenkamer aan:

• Het omvangrijke investeringsprogramma van de Belastingdienst is in 2016 feitelijk stilgevallen. 
• Bij het Ministerie van Veiligheid en Justitie waren er in 2015 ernstige problemen met het financieel beheer.
• “De manier waarop topambtenaren de bedrijfsvoering aansturen en beheersen levert nogal eens problemen op”. 
• Personeelstekorten lopen als een rode draad door onze bevindingen. De verwachting is dat problemen zullen toenemen. Maar de cruciale gegevens om een goede personeelsstrategie te ontwikkelen ontbreken.
• De Rekenkamer uit verder grote zorgen over de toekomstbestendigheid van het personeelsbestand en over de  modernisering en beveiliging van ICT. Ze wijzen hierbij expliciet op het tekort aan o.a. ICT-expertise, financiële expertise en inkoopdeskundigheid.
• 36 onvolkomenheden over 2016, waarvan 8 bij Financiën/Belastingdienst! 23 van de 36 onvolkomenheden zijn nieuw.

• Last but not least: Weinig zicht op resultaten van beleid. Het is in veel gevallen onduidelijk of burgers waar voor hun geld krijgen.

Zorgelijk

“Alles bij elkaar zijn deze zeven punten nogal zorgelijk”, oordeelde Martin van Rooijen. “Een Rijksdienst die piept en kraakt op nagenoeg alle onderdelen van de bedrijfsvoering, waar personeelstekorten de rode draad zijn, waar bezuinigingen uit het verleden nog verder doorwerken in de komende jaren en waar weinig zicht is op de resultaten van beleid.  Volgens de Algemene Rekenkamer moet het aantal rijksambtenaren met nog eens 9.000 fte omlaag, dat is bijna 10 procent van het totaal aantal van 109.000 ambtenaren. De minister geeft aan zich niet te herkennen in het aantal en zegt: ‘Enerzijds zal de personele samenstelling krimpen als gevolg van taakstellingen, anderzijds zal deze toenemen door nieuw beleid. Dat is echt volstrekt onvoldoende! De Rekenkamer concludeert dat de doorwerking van taakstellingen uitgerekend in fte neerkomt op een verdere personeelsreductie van 9.000 fte. Dat staat los van intensiveringen die gekoppeld zijn aan nieuw beleid. Immers, ambtenaren die worden aangenomen voor nieuw beleid hebben meestal ook een nieuwe taak, tenminste, het zou wel heel gek zijn als dat niet zo was. Het getuigt wat de fractie van 50PLUS betreft niet van bijster veel realisme. Het is wishfull thinking, ten koste van kerntaken en publieke dienstverlening.”


Doorwerking bezuinigingen

Volgens 50PLUS is het in het licht van de glasheldere kritiekpunten van de Algemene Rekenkamer niet meer dan logisch kritisch te kijken naar de verdere doorwerking van bezuinigingen op de Rijksdienst. Martin van Rooijen: “Hoeveel van de taakstelling slaat de komende jaren nog neer en bij welke departementen? De uitdagingen zijn enorm, de moderniseringen zijn onontkoombaar. Het is nu echt hoog tijd om al die ambities vorm te geven met een realistische uitvoeringsagenda.”


Passend onderwijs

De Algemene Rekenkamer gaat uitvoerig in op Passend Onderwijs. Aan passend onderwijs en de extra ondersteuning van leerlingen die dat nodig hebben, heeft het Ministerie van OCW in 2016 2,4 miljard uitgegeven. Het is volgens de Algemene Rekenkamer niet duidelijk hoeveel leerlingen extra ondersteuning krijgen; de registratie is onbetrouwbaar. “Dat kan echt niet!”, zei Martin van Rooijen. “Wij willen dat hier zo snel mogelijk duidelijkheid over komt. Het nieuwe stelsel had juist moeten leiden tot meer inzicht in beleidsresultaten. Dat is niet gelukt en het gaat om veel, heel veel geld. In dat verband zijn wij ook zeer benieuwd naar het antwoord op één van onze feitelijke vragen: welk deel van het door de Algemene Rekenkamer genoemde budget voor passend onderwijs (2,4 miljard) kan worden gekenmerkt als ‘nieuw geld’ en welk deel was een schuif vanuit andere posten op de begroting van OC&W?”


Rijk belemmert integrale dienstverlening

Martin van Rooijen benadrukte dat het niet alléén om geld gaat. “Een andere niet mis te verstane conclusie van de Algemene Rekenkamer luidt: ‘Het Rijk belemmert de integrale dienstverlening van gemeenten’. Dat is alarmerend! Volgens de Rekenkamer moet er veel meer ingezet moet worden op één taal, uniformiteit van informatie- en verantwoordingssystemen. Door het gebrek daaraan kan de Kamer geen democratische controle uitvoeren. Resultaten zijn zo immers moeilijk vergelijkbaar en er kan niet vastgesteld worden of doelen al dan niet behaald zijn. 50PLUS heeft hier vorig jaar in het Verantwoordingsdebat én in andere debatten dan ook een punt van gemaakt. Door de decentralisaties is er juist steeds minder sprake van uniformiteit en meetbaarheid van beleid. Doordat het ontbreekt aan één taal is bijvoorbeeld niet bekend of kinderen die psychische hulp behoeven en zieken en ouderen die thuis zorg of ondersteuning nodig hebben beter of juist slechter af zijn nu ze bij de gemeenten moeten aankloppen voor hulp en ondersteuning.”


Doelen behaald?

“Er kan niet ondubbelzinnig vastgesteld worden of doelen behaald zijn. Dat maakt ook dat de cijfers en onderzoeken inzake over- of onderbesteding vaak niet hard te maken zijn. 50PLUS heeft zich altijd op het standpunt gesteld dat een teveel aan beleidsvrijheid van gemeenten niet wenselijk is. Daarbij komt dat de Participatiewet, Jeugdwet en WMO verschillende eisen hanteren voor het opvragen en uitwisselen van persoonsgegevens. Het is op zijn minst inefficiënt als ieder zijn eigen wiel uitvindt, vooral óók naar de burger.”


Grote financiële risico’s

50PLUS vraagt een reactie op het onderzoeksrapport, uitgevoerd in opdracht van VNG, waaruit blijkt dat gemeenten grote financiële risico’s lopen omdat ongeveer 25 procent van de gemeenten het niet kan bolwerken. Het tekort kan oplopen tot zo’n 10 procent. Gevraagd wordt om een ‘verlichtingsbudget’ voor deze gemeenten. Zo niet, dan komt passende zorg en continuïteit in het geding. “Wij vragen de regering te reageren op deze zeer ongewenste en mogelijk zelfs gevaarlijke ontwikkeling.”

 

Martin van Rooijen diende tijdens het Verantwoordingsdebat twee moties in:

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er in 2016 2,4 miljard is uitgegeven aan passend onderwijs.

constaterende dat door onbetrouwbare registratie niet duidelijk is hoeveel leerlingen extra ondersteuning hebben gekregen in het kader van passend onderwijs.

overwegende dat het nieuwe stelsel van passend onderwijs meer inzicht in beleidsresultaten op had moeten leveren.

overwegende dat geplande onderzoeken naar doelmatigheid en doeltreffendheid van passend onderwijs pas tussen 2018 en 2020 worden afgerond.

verzoekt de regering de onderzoeken naar doelmatigheid en doeltreffendheid van het stelsel van passend onderwijs te versnellen.

en gaat over tot de orde van de dag.

Van Rooijen

---

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Algemene Rekenkamer concludeert dat de doorwerking van lopende taakstellingen nog zal leiden tot een krimp van 9.000 fte ambtenaren op een totaal van 109.000.

constaterende dat personeelstekorten en informatieknelpunten als een rode draad door de bevindingen van de Algemene Rekenkamer lopen.

overwegende dat de minister zegt zich niet te herkennen in het genoemde aantal van 9.000 fte.

verzoekt de regering inzichtelijk te maken welk deel van de lopende taakstellingen nog zullen neerslaan na 2016 en dat uit te splitsen naar de verschillende onderdelen van de Rijksdienst.

en gaat over tot de orde van de dag.

Van Rooijen

© 31 mei 2017