Referendum Foto Monique72 FreeImages

Henk Krol sprak de hoop uit dat het vertrouwen in de democratie in Nederland net zo groot wordt als in Zwitserland. Daar worden bindende referenda gehouden en dat werkt fantastisch! “Laat kiezers mee besluiten over onderwerpen die ons allemaal aangaan. Vier keer per jaar, in plaats van eens in de vier jaar. Directe verkiezingen voor alle burgers!”

Denkt u ook wel eens: stemmen op een persoon is hooguit geschikt voor het Songfestival of Heel Holland Bakt? Dat vroeg Henk Krol zich hardop af tijdens een debat over het bindend referendum. Kiezers voelen zich vaak niet gehoord en raken teleurgesteld in onze democratie. Ze geloven er steeds minder in. Ze staan aan de kant en kijken met stijgende verwondering toe. 50PLUS vindt dat eens in de vier jaar stemmen op een persoon aangevuld moet worden met stemmen over onderwerpen!

► ‘De kiezer staat aan de kant en kijkt met stijgende verwondering toe’

SP-Kamerlid Van Raak diende een wetsvoorstel in om de Grondwet zo te veranderen dat het bindend of correctief referendum daarin opgenomen wordt. Dat voorstel lijkt bij voorbaat kansloos: het risico is levensgroot dat de Tweede Kamer straks een streep zet door het bindend referendum. 50PLUS legt zich daar niet zomaar bij neer en houdt een  pleidooi vóór het referendum. “Een meerderheid van de kiezers is voorstander van referenda”, zei Henk Krol bij het debat. “Alleen al dat bewijst hoe ver sommige volksvertegenwoordigers afstaan van de samenleving.”

► ‘Niemand loopt warm voor compromissen gesmeed in achterkamertjes’

50PLUS wil dat een regering zich juist heel véél aantrekt van wat de kiezers vinden, in plaats van allerlei uitwegen te zoeken om zich ‘zogenaamd’ iets van de kiezer aan te trekken. “Kijk naar Oekraïne: de tegenstanders kregen vorig jaar de schrik van hun leven. ‘Nee’ moest ‘Ja’ worden, geitenpaadjes werden opgespeurd en een inlegvelletje moest uitkomst bieden”, schetste Henk. Hij pleitte voor een bindend referendum naar Zwitsers model: niet achteraf nadat de Kamers zich hebben uitgesproken, maar vooraf de kiezers raadplegen. En daar naar luisteren!

► Inbreng van Henk Krol bij het debat met minister Plasterk over een verandering in de Grondwet strekkend tot opneming van bepalingen inzake het correctief referendum:

“Allereerst namens de fractie van 50PLUS mijn welgemeende complimenten voor collega Van Raak. Hij toont doorzettingsvermogen waar de meeste anderen afhaken. Hij toont zich een voorstander van de directe democratie waar de meeste anderen het laten afweten.

Het trieste is dat dit wetsvoorstel bij voorkeur kansloos lijkt. Opvallend, omdat een recente peiling bevestigt dat een meerderheid van de kiezers (63% voor, 28% tegen) voorstander is van referenda. Alleen al dat feit bewijst hoe ver sommige volksvertegenwoordigers afstaan van de samenleving. Het gevecht voor een bindend referendum lijkt bij voorbaat verloren. Ik hoop dat ik mij vergis, en dat dit wetsvoorstel wel degelijk kans van slagen heeft. Net als de SP is de fractie van 50PLUS een warm voorstander van het bindend referendum. Daarom dit  pleidooi, vanuit de grond van mijn hart.

Het lijkt wel of de tegenstanders onzeker zijn. Omdat ze er geen vertrouwen in hebben dat een meerderheid in de Kamers gelijk staat aan een meerderheid in het land. Omdat ze - en ik denk terecht - verwachten dat niemand warm loopt voor de compromissen, gesmeed in de achterkamertjes op en rond het Binnenhof. Omdat - en dat zal Forum voor Democratie aanspreken - een bindend referendum een bedreiging vormt voor de machthebbers.
Daarom moet het volgens de tegenstanders van tafel.

50PLUS kijkt er compleet anders tegenaan. De referenda over de Europese grondwet en Oekraïne tonen aan hoe belangrijk het is om de kiezer te raadplegen. Ze toonden aan hoe ingrijpend anders de meerderheid in het land erover dacht. De tegenstanders kregen vorig jaar de schrik van hun leven. Nee moest Ja worden, geitenpaadjes werden opgespeurd, een inlegvelletje moest uitkomst bieden. En wat zo laf was, waarom werd er door de minister-president niet gewoon gezegd: 'We leggen het advies naast ons neer'?

Als zelfs een raadgevend referendum al bedreigend is, dan is een bindend referendum natuurlijk helemaal een nachtmerrie, zo denken de eerdere indieners van het wetsvoorstel kennelijk.

Onbegrijpelijk!

Het kiezen van de leden van de Tweede Kamer alléén is in onze ogen een wankele basis voor een democratie die gedragen wordt, te wankel voor een regering waarin de kiezer zich herkent.

Iedereen kent de twijfel in het stemhokje. Na zorgvuldig wikken en wegen kies je de persoon die jouw visie het best verwoord. Maar een paar weken later gebruikt diezelfde persoon jouw visie als wisselgeld voor een standpunt waar je het juist niet mee eens bent. Over vier jaar mag je het weer proberen, en je denkt, is stemmen op een persoon niet hooguit geschikt voor het Songfestival en Heel Holland Bakt.

Voorzitter, dat moet toch anders?

50PLUS is een groot voorstander van het bindend referendum. We willen zelfs verder dan het wetsvoorstel zoals het nu voor ligt. Het Zwitserse model spreekt ons bijzonder aan. Daar gaat de kiezer een paar keer per jaar naar de stembus om te stemmen over onderwerpen.

Vier keer per jaar, in plaats van eens in de vier jaar! Directe verkiezingen voor alle burgers!

En het werkt. Omdat 80 procent van de Zwitsers vertrouwen heeft in zijn regering. Omdat 90 procent trots is op de eigen staatsinrichting. Daarom werkt het stemmen over onderwerpen goed. Het is een prachtige aanvulling op het stemmen op een persoon.

De manier waarop wij in Nederland een regering vormen, met meerdere partijen, met het sluiten van compromissen, met geven en nemen en water bij de wijn… het is niet de enige manier. Laten we het niet heilig verklaren. Want juist door coalities en compromissen kunnen kiezers het geloof in de democratie verliezen. Zij zien de persoon waarop zij stemden zich in onmogelijke bochten wringen om maar mee te kunnen regeren. Maar voor wie dan? En moeten we dan in autografische boeken achteraf lezen hoe het allemaal beter gekund had?

Een regering waarin de kiezer zich herkent, het lijkt zo ver weg, maar het kán! 50PLUS spreekt de hoop uit dat het vertrouwen in de democratie in Nederland net zo groot wordt als in Zwitserland. Dat doe je niet door maandenlang in een achterkamertje te zitten en er uit te komen met een vuistdik dichtgetimmerd akkoord.

Dat doe je wel met bindende referenda.

Ik heb nog wel een paar vragen voor de heer Van Raak. Kan de procedure voor een referendum niet worden versneld? Hoe staat de indiener tegenover referenda over internationale verdragen? Is dit bewust uit de uitzonderingen gehouden? En tenslotte, zou bij ratificatie niet beter vóóraf een referendum georganiseerd kunnen worden?”

© 27 september 2017