Debat Martin wijst Corrie

“Vertrouwen in de toekomst vereist meer dan de papieren werkelijkheid van het kabinet. Geef alle generaties gelijke kansen en laat ze evenredig delen in de welvaartsgroei.” Dat zei Corrie van Brenk in het debat over de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ze voerde namens 50PLUS het woord samen met haar Kamer-collega Martin van Rooijen. Lees hier deel 1: de inbreng van Corrie.

Vertrouwen in de toekomst – het motto van dit kabinet – vereist méér dan de papieren werkelijkheid van begroting en Regeerakkoord. “Vertrouwen moet verdíend worden door niet een gericht deel, maar alle Nederlanders, alle bevolkingsgroepen, alle generaties mee te nemen, zoveel mogelijk gelijke kansen te bieden en evenredig te laten delen in beschikbare welvaartsgroei”, zei Corrie van Brenk in het begrotingsdebat met Wouter Koolmees (D66) en Tamara van Ark (VVD), minister en staatssecretaris op Sociale Zaken en Werkgelegenheid. “Alleen op die manier wordt de weg geopend naar de inclusieve participatiesamenleving die wij allen wensen.”

► ‘Flexwerk-verslaving wordt onvoldoende bestreden’

In de begroting voor 2018  van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en het sociale beleid van het nieuwe kabinet Rutte staat vooral het belang van de werkgever centraal, constateerde het Kamerlid van 50PLUS. “Flexwerk-verslaving op de arbeidsmarkt wordt onvoldoende bestreden. Maatregelen om mensen weer aan het werk te krijgen en te houden zijn mager. Overtuigende keuzes om zelfstandigen minder vogelvrij te maken en kwetsbare groepen in de samenleving te beschermen ontbreken.”

► ‘Extra geld voor her-, om-, en bijscholing van ouderen’

50PLUS pleit voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen en voor een sterker beleid om ouderen aan het werk te krijgen, te houden en langer door te laten werken. “Meer arbeidskostenverlagende stimulering, gerichte permanente scholing, ook voor ouderen, en intensieve persoonlijke begeleiding door het UWV”, somde Corrie de beleidsmogelijkheden op. “50PLUS vraagt een uitnodigende, gemakkelijk toegankelijke fiscale nationale scholingsregeling voor iedereen, ook voor mensen zonder startkwalificatie, en pleit voor extra geld voor her-, om-, en bijscholing van ouderen.”

► ‘De overheid moet het goede voorbeeld geven’  

Anoniem soliciteren zonder vermelding van herkomst en leeftijd moet de norm worden, vindt 50PLUS. “De overheid moet daarbij het goede voorbeeld geven. 50PLUS vindt dat het afspiegelingsbeginsel dat toegepast wordt bij ontslag ook toegepast moet worden bij het aannemen van medewerkers in het geval van reorganisatieprocessen en in het bijzonder bij de doorstart van een onderneming. Bovendien willen wij dat 55-plussers die een jaar werkloos zijn minder rigide behandeld worden.”

► ‘Een arbeidsmarkt waarbij gelijke kansen en gelijk loon voor gelijk werk centraal staan’

De economie draait op volle toeren. 50PLUS vindt het onverteerbaar dat het nieuwe kabinet juist nu kwetsbare groepen in de kou laat staan en niet of niet gelijkmatig laat delen in de toegenomen welvaartsgroei. Dat geldt voor ouderen en voor mensen met een beperking. Corrie van Brenk: “De voorgenomen korting op de uitkering van Wajongeren moet van de baan! Extra beschut werk mag niet betaald worden door kwetsbare mensen mogelijk onder het minimumloon te gaan betalen. Arbeidsongeschikte en grotendeels arbeidsongeschikte mensen – op straffe van korting op de uitkering – laten zoeken naar duurzaam aangepast werk dat er veelal niet is, keurt 50PLUS af. Wij pleiten voor een Deltaplan met visie voor de onderkant van de arbeidsmarkt waarbij gelijke kansen en gelijk loon voor gelijk werk centraal staan.

► ‘Woekerrentes op gemeentelijk krediet moeten stoppen’

Armoede en schulden komen nog steeds t veel voor in ons welvarende lan en de Caribische Rijksdelen. Daarom pleit 50PLUS voor een armoede- en schuldenbeleid waarbij rijks- en lokale overheid ook de hand in eigen boezem steken. “Eenvoudiger procedures en één loket en één contactambtenaar kunnen helpen”, tipt Corrie van Brenk. “De praktijk van hoge incassoboetes van de rijksoverheid en woekerrentes op gemeentelijk krediet moet stoppen.”

► ‘Evalueer toereikendheid van het sociaal minimum’

“Naast het hebben en houden van werk kunnen armoede en schulden voorkomen worden door het garanderen van een goed sociaal minimum voor iedereen die – al of niet tijdelijk – niet werken kan. 50PLUS vraagt het kabinet daarom hoogte en toereikendheid van het sociaal minimum en het samenspel van landelijke en lokale regelingen breed te evalueren, en zo nodig spoedig maatregelen te nemen voor aanpassing.” 50PLUS wil bovendien af van de kostendelersnorm. Die staat de participatiemaatschappij, waar mensen zoveel mogelijk voor elkaar zorgen, teveel  in de weg.

► Het debat over de begroting van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werd voor 50PLUS gevoerd door twee Kamerleden: Corrie van Brenk en Martin van Rooijen. De inbreng van Martin van Rooijen leest u hier. •••

 

► De volledige inbreng van Kamerlid Corrie van Brenk bij het debat over de begroting van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid met minister Wouter Koolmees (D66) en staatssecretaris Tamara van Ark (VVD), minister en staatssecretaris op Sociale Zaken en Werkgelegenheid:

“50PLUS heeft haar achterban gevraagd of men ‘vertrouwen heeft in de toekomst’. Dat is immers het motto van het regeerakkoord. Gesprekken met mensen in het land verwerken wij momenteel in een boekje dat we de minister in het eerste kwartaal 2018 willen aanbieden. Wil de minister dit boekje in ontvangst nemen, en in gesprek gaan met deze mensen?

Arbeidsmarktbeleid

De werkgelegenheid neemt flink toe. Het zijn voor laagopgeleiden echter vooral onzekere banen die erbij komen. Het kabinet ziet het gelijktijdig minder vast maken van ‘vast werk’ en minder flex maken van ‘flexwerk’ als de sleutel naar een eerlijker, evenwichtiger arbeidsmarkt. Een nieuwe balans tussen ‘zekerheid’ en ‘arbeidsmarktkansen’ zou er moeten komen.

Maar komt die balans er? Als wij spreken met jonge flexkrachten, met oudere werkzoekenden, met wajongeren dan is er geen balans en hebben zij weinig vertrouwen in de toekomst. Begrijpt het kabinet de problemen en zorgen van deze mensen wel?

Met het voorgestelde beleid lijkt – alles bij elkaar opgeteld – het werkgeversbelang beter gediend  dan het werknemersbelang. De balans voor werknemers is volgens 50PLUS na dit regeerakkoord nog steeds ver te zoeken.
 
Het vaste contract zou volgens 50PLUS norm moeten zijn, maar wat zien wij? Het kabinet kiest per saldo juist voor aantasting van het vaste contract. Ontslagregels worden versoepeld. Tijdelijke contracten kunnen juist langer achter elkaar aangeboden worden. De proeftijd wordt verlengd naar vijf maanden. Maatregelen om flexibele arbeid duurder en dus onaantrekkelijker te maken zijn er nauwelijks . Nergens wordt de ‘flexverslaving’ van werkgever echt doorbroken.

Mensen met een tijdelijk contract die ziek worden zijn helemaal de klos. Zij kunnen er € 3000 per jaar bij inschieten. (arbeidskorting en inkomensafhankelijke combinatiekorting) 50PLUS vindt dat zelfstandigen nog steeds kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt. Doorgeslagen marktwerking blijft de norm: er komt onvoldoende waarborg voor behoorlijk loon voor zelfstandigen. Er ligt een minimumtarief (hulde voor deze eerste stap) maar is dat een realistisch uurloon? Kan je van € 18 euro per uur economisch zelfstandig zijn, en een pensioenvoorziening en een arbeidsongeschiktheidverzekering betalen?

Waarom geven wij zelfstandigen niet het recht om collectief te onderhandelen? Waarom geen behoorlijke collectieve en daardoor goedkopere verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering? Nu nemen mensen het risico om onverzekerd te zijn en geen pensioen op te bouwen en als er uiteindelijk problemen ontstaan moet de maatschappij hier voor opdraaien. Worden zzp’ers de armen van de toekomst?

50PLUS wil een arbeidsvorm-neutraal verplicht pensioen voor álle werkenden.

Voorzitter, 50PLUS  vindt dat duurzame inzetbaarheid – voor jong én oud – de hoeksteen moet worden van het arbeidsmarktbeleid. Het kabinet bepleit een ‘cultuuromslag’ voor ouderen op de arbeidsmarkt, maar het blijft vaag over haar eigen stimulerende rol en verantwoordelijkheid! 50PLUS wil (langdurige) ouderenwerkloosheid  langs deze lijnen aanpakken:

1. Blijf arbeidskostenverlagende maatregelen stimuleren;

2. Vorm een echt uitnodigende nationale scholingsregeling  voor iedereen, zonder de verplichting van een startkwalificatie; Mensen zelf te laten sparen voor (om)scholing en die ook ten laste te brengen van de transitievergoeding is onverstandig. Graag een reactie!

3.  Maak nog meer werk van persoonlijke begeleiding van werkzoekenden in ww en bijstand . Extra aandacht voor werkzoekenden in de bijstand is nodig. De gemeente Emmen laat zien hoe mensen aan werk geholpen kunnen worden. Een tijdelijke baan bij de gemeente, gecombineerd met een verplichte beroepsopleiding leidt vaak tot vaste banen binnen of buiten de gemeente. Gaat de minister dit soort initiatieven steunen?

4. 50PLUS vraagt verder om een krachtig plan van aanpak tegen discriminatie in sollicitatieprocedures. Anoniem en zonder vermelding van leeftijd solliciteren moet de norm worden. Laat de rijksoverheid het goede voorbeeld geven door ouderen in dienst te nemen en te houden. Kan dat toegezegd worden?

Verbetering van de positie van ouderen op de arbeidsmarkt is een kwestie van lange adem. Wat kunnen wij nú? 50PLUS vindt dat het afspiegelingsbeginsel dat toegepast wordt bij ontslag ook toegepast moet worden bij het aannemen van medewerkers in het geval van reorganisatieprocessen en in het bijzonder bij de doorstart van een onderneming. Omarmt deze nieuwe minister dit idee?  

De kans op het krijgen van werk neemt boven de 50 jaar dramatisch snel af. Dat is een structureel gegeven. Voor oudere werknemers die ondanks inspanningen toch werkloos worden, wordt de Inkomensvoorziening voor oudere werklozen (IOW) door het Regeerakkoord met vier jaar verlengd . Dat ís een stap in de goede richting. Maar wát zou het kosten om de leeftijdsgrens voor de IOW te verlagen van 60 naar zeg 55 of 50 jaar? Kan hiervoor een berekening ex post en ex ante geleverd worden? 50PLUS wil ook dat 55-plussers die een jaar werkloos zijn minder rigide behandeld moeten worden. Hoe ziet de minister dit? Welke mogelijkheden ziet hij? 

Voorzitter, werk moet lonen. In dit verband een vraag met betrekking tot de IOW: Ik noem het voorbeeld van een man van 60 jaar die na jaren werk  nu aangewezen is op een IOW-uitkering. Hij heeft 3 verschillende 0-uren contracten, waarbij hij soms enkele dagen werk heeft. Soms een hele week. De gemeente kijkt uitsluitend naar bruto-bijverdiensten, deze trekt zij af van de bruto-uitkering. Dat betekent dat in de maand dat er werk is, en er bijvoorbeeld van drie verschillende partijen uitbetalingen zijn, er door de belastinginhoudingen netto minder overblijft dan dat er alleen een uitkering binnenkomt. Werken loont dus niet, welke prikkel zenden we dan uit naar deze mensen? Moet een gemeente niet naar het netto-inkomen kijken?

Bijna 7 miljoen Nederlanders investeren jaarlijks een miljard uur van hun tijd vrijwillig en onbetaald in onze samenleving. Deze vrijwilligers zijn onmisbaar. Wij roepen Rijk en gemeenten op te onderzoeken hoe geïnvesteerd kan worden in een samenhangende ondersteuning van vrijwilligers.

Kwetsbare bevolkingsgroepen

Voorzitter, dit kabinet doet volgens 50PLUS te weinig voor kwetsbare groepen. Wat wij zien is verdringing aan de onderkant van de arbeidsmarkt tussen de verschillende kwetsbare groepen, de wajongeren, beschut werk, mensen die wel loonsubsidie krijgen en mensen die geen loonsubsidie krijgen. En dat terwijl de financiële middelen van gemeenten te beperkt zijn, waardoor het goedkoper is iemand achter de geraniums te laten zitten dan te laten begeleiden door een jobcoach.   

Ruim 70.000 mensen met een Wajong-uitkering worden per 1 januari 2018 gekort met de bedoeling hen te ‘prikkelen’ om banen te zoeken die er niet zijn. Is dat de ‘zorgzame samenleving’ van het CDA, is dat barmhartigheid volgens de ChristenUnie? Is dat de overheid van de VVD die ‘schild voor de zwakkere’ wil zijn? Wij snappen het niet.

Wij hoorden van Lydia in een gesprek met de Vaste Kamercommissie dat het voor haar € 80 euro netto achteruitgang betekent. Dat is echt héél veel voor mensen die toch al moeite hebben economisch zelfstandig te zijn. Reken mensen niet af op hun gezondheidsbeperking! De Wajong-korting moet van tafel. Wij hebben daarvoor een amendement ingediend.

De financiële middelen voor mogelijk 20.000 extra plekken voor ‘beschut werk’ ogen aardig, maar worden gevonden door in de Participatiewet over te gaan van loonkostensubsidie naar loondispensatie. Een half miljard besparing en voortaan werken onder het minimumloon. Daar komt het op neer. Hoezo werk moet lonen? Dit is een grove bezuiniging over de rug van een van de kwetsbaarste groepen. Deze mensen hebben geen cao en bouwen geen pensioen op. Dát heeft de regering deze groep te bieden. Geen wonder dat zij weinig of geen vertrouwen hebben in hun toekomst! En dat alles zonder de toegezegde evaluatie van deze looninstrumenten af te wachten. Bizar: Wat gaat de saatssecretaris hieraan doen? Wordt het niet tijd voor een deltaplan voor de onderkant van de arbeidsmarkt zodat er geen verdringing plaatsvindt?
 
Kan ik een reactie krijgen van de staastssecretaris op de verkenning van de SER Sociale infrastructuur voor kwetsbare groepen binnen de participatiewet? De SER wijst op de wenselijkheid van een sluitende sociale infrastructuur om de huidige expertise en kennis van de SW-bedrijven daarbij te benutten. Wat gaat de minister hier concreet aan doen?

Voorzitter, straks moeten ook volledig arbeidsongeschikte uitkeringsgerechtigden in de zogenaamde ‘niet loongerelateerde’ vervolgfase van hun uitkering aan de zogenaamde  ‘inkomenseis’ voldoen. Zij moeten de helft van hun resterende verdiencapaciteit gaan benutten. Slagen zij daar niet in, dan krijgen zij hun uitkering op basis van het minimumloon en niet langer op basis van hun vroegere salaris. Dit is dan weer bedoeld als ‘prikkel’ om te gaan werken. 

Volgens 50PLUS is ook dit weer een botte bezuinigingsmaatregel voor mensen die toch al in een moeilijke situatie verkeren. Het kan zomaar honderden euro’s aan uitkering voor betrokkenen schelen als zij er niet in slagen werk te vinden.

Er staan nog altijd honderdduizenden werkzoekenden aan de kant, waaronder veel jongeren en ouderen die gezond zijn en graag willen werken. Help die eeest aan werk voordat je wajongeren, mensen met beschut werk of volledig arbeidsongeschikten gaat pesten en korten op hun uitkering.

50PLUS vraagt aandacht voor de herkeuring van de mensen die 35 procent zijn afgekeurd. Deze groep is de laatste jaren flink gegroeid. Hoe kan dit verklaard worden? En hoe kan verklaard worden dat mensen voor bijvoorbeeld 34,6 procent worden afgekeurd? Hoe komt men op een dergelijk tot op de decimaal nauwkeurig percentage van afkeuring, precies onder de 35 procent?  Is dit bewust om te bezuinigen? 

De  herkeuringsmachine van het UWV lijkt meedogenloos. Wij krijgen signalen van mensen die goedgekeurd worden, zonder dat hun gezondheidsituatie wezenlijk gewijzigd is. Herkent de minister dit? Wij horen ook verontrustende verhalen over ‘targets’ waarop gestuurd zou worden bij het UWV. Mag ik er van uitgaan dat altijd de objectieve feitelijke vermogens en gezondheid van mensen leidend zijn, en níet verlaging van het uitkeringsvolume ? Kan de minister overzien welke kwaliteit het UWV levert?

Tegen de 60 procent van de zogenaamde 35-minners is werkloos. De vorige minister wilde in oktober jl.  niet toezeggen dat het UWV álle ‘35-minners’ persoonlijk gaat begeleiden bij het zoeken naar passend werk. Gaat deze minister die uitdaging nu wel aan? Deze mensen moeten geholpen worden.

Voorzitter, ik kom bij de oudere generaties van oorlogsgetroffenen . Ons bekruipt het nare gevoel dat Sociale Verzekeringsbank (SVB) het beroep van zeer kwetsbare, hoogbejaarde oorlogsslachtoffers op voorzieningen probeert te beperken. Is die indruk juist? Waarom lijkt ook hier de menselijke maat soms zoek? Kan de staatssecretaris ons vertellen hoeveel aanvragen er de laatste 2 jaar zijn gedaan? Hoeveel er zijn toegekend, hoe lang de doorlooptijd was van aanvraag tot moment van uitkering, hoe lang er is uitgekeerd en wat de gemiddelde leeftijd van de aanvragers is? Ik zou de staatssecretaris sowieso willen vragen indringend met het SVB te spreken en echt coulance te hebben met deze kwetsbare hoogbejaarde groep. Graag een toezegging op dit punt.

Armoede en schuldenbeleid; het sociaal minimum

In 2003 klopten 34.000 mensen aan voor schuldhulpverlening. Vorig jaar (2016) waren dat er 90.000. Eén op de tien huishoudens heeft problematische schulden. In grote steden als Amsterdam en Rotterdam leeft nu circa een kwart van de inwoners onder de armoedegrens. Armoede en schulden zijn hardnekkig in ons welvarende Nederland.

Het Sociaal Cultureel Planbureau bevestigt dat het beeld van schulden en beslagleggingen in Nederland nog onvolledig is. Het CBS heeft geen complete gegevens over betalingsachterstanden en weet niet hoeveel mensen door beslaglegging op een bestaansminimum leven. Hoeveel mensen moeten bijvoorbeeld tegenwoordig leven van een beslagvrije voet? En hoe doe je dat? Zeker als je beseft dat de btw verhoogd wordt, de energiebelasting omhoog gaat en de huurtoeslag verlaagd wordt.  Wat gaat het kabinet doen om armoede en schulden beter in beeld te krijgen?
Het nieuwe kabinet zegt oog te hebben voor de schuldenproblematiek. Wij lezen de voornemens van het kabinet, die klinken theoretisch prima, maar hoe wordt dit uitgewerkt? En kunt u het experiment met een schuldenrechter toelichten?

De overheid speelt zelf nog steeds de rol van een soort ‘schuldenverdubbelaar’. Denk maar aan de verzuimboete voor de Belastingdienst en Verkeersboete niet op tijd of niet helemaal betaald? Verdubbeling of verdrievoudiging.

Kortom de overheid vergroot zelf de kans op schuldengroei. Ook de gemeentelijke ‘sociale’ kredietverlening brengt mensen op het randje met rentes tot wel 13 procent. Kan de staatssecretaris inzicht geven aan wie er ‘sociaal’ geleend wordt? In welke leeftijdscategorie vallen deze mensen? Waarom doen juist déze mensen een beroep op gemeentelijke sociale kredietverlening?
Waarom is dit stelsel per gemeente ingericht, waardoor er zulke gigantische verschillen in rentes ontstaan? Is de staatssecretaris bereid onderzoek te doen naar de opzet van een landelijk dekkend systeem van passende sociale kredietverlening? Graag een reactie.  

Het ontstaan van schulden is lang niet altijd een kwestie van onwil. 50PLUS vindt dat ‘laaggeletterdheid’ – mede oorzaak van het ontstaan van armoede en schulden – aangepakt moet worden. Verhoging van het budget hiervoor met 5 miljoen per jaar lijkt ons mager.

Zorg voor één vaste contactambtenaar die mensen helpt met de aanvraagprocedure voor schuldhulp en zorgt voor alle benodigde voorzieningen en toeslagen. Ontzorgen helpt, mensen lopen vast in bureaucratische molens en dat moet voorkomen worden. Wat vindt de staatssecretaris van het voorstel van de VNG om niet meewerkende schuldeisers aan te pakken? Zodra de gemeente de afloscapaciteit heeft berekend en een aanbod is vastgesteld wordt de schuldregeling gestart, waarna schuldeisers vervolgens in verweer kunnen bij de rechtbank.

Minima-beleid

50PLUS heeft aan mensen met een bijstandsuitkering gevraagd of die hoog genoeg is. Conclusie: als kort vangnet is het te doen maar voor een langere periode is het echt onvoldoende. Mensen die hiervan moeten leven hebben weinig of geen vertrouwen in de toekomst omdat zij ondanks gemeentelijk aanvullend beleid toch op het randje balanceren en financieel gemakkelijk kunnen vastlopen. Een voorbeeld van de gemeente Utrecht laat zien dat een gezin met twee kinderen maandelijks € 200 tekort komt en automatisch in de schulden raakt. Cijfers van het NIBUD bevestigen dit.

50PLUS stelt vast dat het dringend nodig is tot een betere afstemming te komen van lokale en Rijks-minimaregelingen. Doordat die afstemming nu tekortschiet, kan het voorkomen dat mensen met een sociaal minimum alles bij elkaar opgeteld toch substantieel tekort komen. Wat gaat de staatssecretaris hieraan doen? Ook dringen wij aan op snelle afronding van het onderzoek naar het sociaal minimum in Caribisch Nederland .

Voorzitter, ik kom bij de BUIG-gelden, waarmee onder meer bijstandsverplichtingen betaald moeten worden door gemeenten. Ik verwijs naar de VNG-motie van juni jl. en het actuele VNG-commentaar. Het budget is niet toereikend, de verdeelsystematiek blijft problematisch. Daar komt de opdracht om de armoedeval in gemeenten ongedaan te maken nog eens bij.  Hoe gaat het kabinet dit oplossen?

De ‘samenwoonboete’. De kostendelersnorm. Onbegrijpelijk hoe verschillend gemeenten hier mee omgaan. Wordt het niet eens tijd om te stoppen met tandenborstels tellen en de samenwoonboete geheel af te schaffen? Misschien komt de participatiemaatschappij dan een stapje dichterbij.

Ik rond af. Het sociale beleid van dit kabinet kent enkele plussen maar helaas ook vele minnen, vooral voor kwetsbare groepen. 

Vertrouwen in de toekomst vereist méér dan de papieren werkelijkheid van dit kabinet. Vertrouwen moet verdíend worden door niet een gericht deel, maar alle Nederlanders, alle bevolkingsgroepen, alle generaties mee te nemen, zoveel mogelijk gelijke kansen te bieden, en evenredig te laten delen in beschikbare welvaartsgroei. Alleen zo wordt de weg geopend naar de inclusieve participatiesamenleving.”

© 20 december 2017