Staaatssecretaris Tamara van Ark

Klatergoud. Zo noemde Kamerlid Corrie van Brenk de doelstelling van het kabinet om 20.000 extra banen voor mensen met een beperking te realiseren. Bovenop de 30.000 die al gepland stonden, maar waarvan er slechts 735 daadwerkelijk zijn gerealiseerd. 

De Participatiewet is bedoeld om mensen met een beperking zoveel mogelijk aan het werk te krijgen in gewone banen. Drie jaar na de invoering van de wet (in 2015) lukt dat nog maar mondjesmaat, ondanks het sterke economische herstel. De overheid moet zelf  meer arbeidsbeperkten aan duurzame banen helpen. “Dus in dienst nemen!”, benadrukte Kamerlid Corrie van Brenk tijdens een debat over de Participatiewet met staatssecretaris Tamara van Ark (foto). “Wij vinden 16 procent vaste contracten beschamend mager.”

Beschutte werkplekken

Het nieuwe  kabinet formuleert een scherpe nieuwe ambitie voor ‘beschut werk’, zonder dat de oude van de grond komt, constateert het Kamerlid van 50PLUS. “Van de eerder geplande 30.000 beschutte werkplekken zijn er slechts 735 gerealiseerd. Nu wordt de doelstelling met nog eens 20.000 banen verhoogd. Dat is klatergoud! Zorg éérst eens voor die 30.000 werkplekken! Maak om te beginnen oude doelen waar en bekostig de nieuwe doelstelling van 20.000 banen niet ten koste van andere groepen arbeidsbeperkten!”

Echte, reguliere banen

50PLUS vindt dat vooral gezorgd moet worden voor een structureel toereikend Participatiebudget. Dat is een wettelijke verplichting. 50PLUS blijft de korting op Wajonguitkeringen per 1 januari scherp afkeuren. Corrie van Brenk riep het kabinet op te werken aan een samenhangende regeling voor de onderkant van de arbeidsmarkt. “De Participatiewet leidt nu te vaak tot concurrentie tussen verschillende groepen met een arbeidsbeperking, en te weinig tot echte reguliere banen. En daar gaat het om!”

De volledige inbreng van Kamerlid Corrie van Brenk tijdens het algemeen overleg Participatiewet met staatssecretaris van Sociale Zaken Tamara van Ark:

“Het nieuwe kabinet toont op papier een flinke ambitie met de Participatiewet. Het streven is een totaal “inclusieve arbeidsmarkt”, lees: iedereen – óók met een beperking - moet méé kunnen doen, professioneel begeleid en ondersteund worden, met ruimte voor maatwerk. Maar werkt de Participatiewet drie jaar na invoering naar behoren?

50PLUS vindt van niet. Ik loop een aantal onderwerpen langs.

Voor wat betreft de banenafspraak vinden wij – behalve enkele opmerkingen over de quotumregeling – weinig informatie over hoe de overheid haar deel van de afspraak beter gaat waarmaken, en wat de kwaliteit is van de gerealiseerde banen. Wij vinden 16% vaste contracten beschamend mager.  Zijn ondersteunend beleid, sancties en handhaving wel krachtig genoeg om de quotumregeling effectief te maken? Graag een uitvoerige toelichting.

Beschut werk. Ondanks het gunstige economische klimaat krijgt de doelgroep van de Participatiewet – kwetsbaren op de arbeidsmarkt – nauwelijks duurzame banen. Ronduit beschamend!  8 van de tien mensen die in 2014 op de WSW-wachtlijst stonden is niet aan het werk! Van de eerder geplande 30.000 beschutte werkplekken zijn er september vorig jaar slechts 735 gerealiseerd. Dit kabinet verhoogt nu de doelstelling met nog eens 20.000 banen. Dat is ‘klatergoud’! Zorg eerst eens voor die 30.000 werkplekken. Leg uitvoering van het beschut werk – met voldoende middelen erbij – neer bij de SW-bedrijven, zoals de SER adviseert. Maak gebruik van de expertise en infrastructuur die er is, óók om de banenafspraak uit te voeren.

Wij vinden in dit verband ook dat de krappe inschatting van begeleidingskosten en de aantallen WSW’ers goed tegen het licht moeten worden gehouden. Er moet een goede oplossing komen voor de WSW-tekorten voordat wij de lat nog hoger leggen. Loondispensatie ter financiering van nieuwe doelen lijkt ons niet de aangewezen weg. Een onzalig plan! Leg de rekening niet neer bij mensen die wij moeten helpen. De staatssecretaris komt nog met een uitwerking van het instrument Loondispensatie. Minder dan een stabiel maandelijks minimumloon (één geldstroom), opbouw van pensioenrechten en sociale verzekeringsrechten en behoud van gebruikelijke extra’s bovenop het loon is voor ons niet aanvaardbaar.

50PLUS vindt verder dat mensen met een beperking in algemene zin – ook zonder startkwalificatie – recht hebben op een ‘leven lang ontwikkeling van vaardigheden’, anders gezegd een ‘leven lang leren’: gaan de bewindslieden zich hier voor inzetten? Dit lijkt ons de beste weg voor kansen op de arbeidsmarkt.

Voorzitter, investeren in werk voor kwetsbare groepen is cruciaal; daarmee staat of valt de centrale doelstelling van de Participatiewet om mensen naar vermogen maatschappelijk te laten meedoen, of naar werk te begeleiden. 
Meer dan de helft van gemeenten gaf vorig jaar aan  minder dienstverlening dan gewenst te kunnen leveren aan de doelgroep van de Participatiewet. Wij vinden dat zeer verontrustend. Het valt 50PLUS overigens in algemene zin op dat er in de vele stukken die vandaag op de agenda staan relatief weinig aandacht van de bewindslieden is voor de toereikendheid van gedecentraliseerde budgetten. Dat geldt in het bijzonder voor de belangrijke BUIG-gelden. Wat is er met de VNG-motie gedaan? Tekort van 270 miljoen door de uitgaven aan méér bijstand. De systematiek werkt goed zegt de minister, maar waarom dan al die klachten van vele gemeenten?

Voorzitter, wat kopen wij voor een algemene opmerking die ik ergens las in de stukken dat het voor zich spreekt “dat meer middelen bijdragen aan een ruimere armslag voor gemeenten om mensen die dat nodig hebben te ondersteunen”? Wíj constateren dat de VNG inmiddels geen uitspraken meer wil doen over verfijning en werking van het verdeelmodel BUIG zolang er geen goed werkbare oplossing komt voor een structureel toereikend macrobudget. 50PLUS begrijpt die reactie. Het kan niet meer uit. Wij roepen de staatssecretaris op: stop met het herverdelen van tekorten via de vangnetregeling. Het rijk is immers wettelijk verplicht  te zorgen voor voldoende budget. Voorkom dat slagingskans van de participatiewet gefrustreerd wordt door een tekortschietend macrobudget. En hoe kan dit? Want wettelijk is vastgelegd dat het Rijk voor een toereikend macrobudget moet zorgen. Houdt de minister zich dan niet aan de wet? Wat is de stand van zaken van overleg met gemeenten nu?

De samenwoonboete – mantelzorgboete – is 50PLUS een doorn in het oog, óók in de Participatiewet. Denk aan de zorgbehoevende bijstandsgerechtigde die samenwoont met een zorgverlener. Bizar dat alleen tweedegraads bloedverwanten uitgezonderd worden van de gehuwdennorm! Als je de participatiesamenleving serieus wilt nemen, moet de mantelzorgboete helemaal van tafel.

Uit het rapport “Arbeidsvermogen Wajong 2015”  blijkt, dat door het nieuwe beoordelingscriterium arbeidsvermogen het aantal Wajong-uitkeringen in 2015 met bijna 90% is gedaald. Dat is enorm. Hoe is de situatie nu? Kan de staatssecretaris hard maken dat wij langs deze weg kwetsbare mensen niet uit de uitkering jagen, naar banen die er niet zijn? 50PLUS blijft de korting op de Wajonguitkering per 1 januari 2018 met kracht afwijzen. Onverstandig, ongepast, en onterecht voor deze kwetsbare groep mensen.

50PLUS wil verder een impactmeting van de Participatiewet om mogelijke verdringing op de arbeidsmarkt van blinden en slechtzienden tegen te gaan. Wat kunnen wij doen voor deze mensen die niet onder de Wet banenafspraak en quotum arbeid beperkten vallen, maar wél een arbeidsbeperking hebben?

Voorzitter, 50PLUS heeft ernstige bedenkingen over flextensie als re-integratie-instrument. Volwaardig werk verdient volwaardig loon. Maken gemeenten met flextensie niet vooral ‘winst’ met hun bijstandsgerechtigden? De kans op verdringing van regulier werk lijkt ons overigens reëel aanwezig. Loonkostensubsidie – onder de banenafspraak – vinden wij nog steeds een fatsoenlijker weg.

Voorzitter, 50PLUS is bezorgd over de hulp aan niet uitkeringsgerechtigden, in jargon, de ‘Nuggers’ slechts 25% ontvangt ondersteuning. Wij vinden het een slechte zaak dat gemeenten deze groep niet altijd actief benaderen. Breder bestaat er bij ons ook zorg over hulpverlening aan gezinnen met multiproblematiek en dak- en thuislozen.  Ook de groep mensen met een psychische beperking en hun mate van maatschappelijke participatie baart zorgen. Hoe kunnen wij deze mensen beter helpen?

Voorzitter, ik rond af. De Participatiewet raakt werkendeweg méér ingebed. Gemeenten maken met beperkte middelen stappen naar betere uitvoering van de wet, maar het blijft een zaak van lange adem. Wij betreuren dat het vorige en helaas ook dit kabinet knelpunten vooral zien in: misverstanden bij de interpretatie van wet- en regelgeving, ‘onvoldoende kennis en ervaring’, mogelijk ‘knellende regelgeving’ en het spanningsveld tussen lokale, regionale en landelijke verantwoordelijkheid. Dat kan waar zijn, maar:

Eén van de belangrijkste barrières om mensen zo goed mogelijk te helpen met inkomens- en werkondersteuning en maatschappelijk te laten participeren blijft onderbelicht: de toereikendheid van het brede participatiebudget.
Het knellen en tekortschieten van het macrobudget doet volgens 50PLUS onnodig veel afbreuk aan het realiseren van de inclusieve maatschappij die wij wensen.

50PLUS vindt dat wij moeten blijven nadenken over één echt samenhangende regeling voor de onderkant van de arbeidsmarkt, noem het een ‘Deltaplan Inclusie’. Nu zien wij  té vaak dat de Participatiewet – die overigens hetzelfde doel beoogt, een regeling voor de onderkant van de arbeidsmarkt, - juist leidt tot concurrentie tussen groepen mensen met een vastgestelde mate van arbeidsbeperking en andere weinig kansrijke groepen op de arbeidsmarkt. Dat moeten wij niet willen.”

© 8 februari 2018