Het kabinet moet alles op alles zetten om de grootschalige fraude met WW-uitkeringen aan te pakken, onterecht verleende uitkeringen terug te vorderen, fraudeurs te beboeten en te vervolgen.

Geld onder vergrootglas - Foto: stevepb (Pixabay)

50PLUS is geschrokken van de grootschalige fraude met WW-uitkeringen, in het bijzonder door Poolse arbeidsmigranten. “Wij willen weten in hoeverre deze vorm van fraude, en de jarenlange gebrekkige aanpak daarvan, veroorzaakt zijn door forse bezuinigingen – de ‘taakstellingen’ – van de kabinetten Rutte op de organisatie van het UWV, en de snelle grootschalige automatisering, ook van de handhaving”, zei Corrie van Brenk tegen minister Koolmees. “Welke rol hebben de niet optimale sturingsrelatie en de wijze van communicatie tussen het ministerie van SZW en UWV hierbij gespeeld?”

Alles op alles zetten

50PLUS spoort de minister en staatssecretaris van SZW aan, alles op alles te zetten om de fraude aan te pakken, onterecht verleende uitkeringen terug te vorderen, fraudeurs te beboeten, en zo mogelijk ook strafrechtelijk aan te pakken. “Capaciteit en middelen bij UWV moeten dan wel in overeenstemming gebracht worden met de aangescherpte handhavingsambitie, om daadwerkelijk álle vormen van fraude, waaronder WW-fraude effectief aan te pakken”, stelt Corrie van Brenk. “Ook vindt 50PLUS dat de sturingsrelatie tussen het ministerie van SZW en het UWV, en de communicatie over handhaving naar de Kamer toe op korte termijn verbeterd moeten worden.” 

Persoonlijk dienstverlening

50PLUS vraagt verder bijzondere aandacht voor het persoonlijke dienstverleningsmodel voor mensen met een WW-uitkering, en de jobcoach. Dat geldt ook voor zorgvuldig en tijdig verwerken en overmaken van uitkeringen, zodat mensen met eventuele toeslagen niet in problemen komen. 50PLUS is – samen met de Inspectie SZW – niet tevreden over de wijze waarop UWV aangeleverde gegevens controleert wanneer werkgevers ontslag aanvragen bij UWV op bedrijfseconomische gronden. “Er moet in het belang van de werknemers méér gebeuren dan een ‘marginale toetsing’ van door de werkgever aangeleverde bedrijfsgegevens. Werknemers moeten ook beter begeleid en voorgelicht worden bij de ontslagprocedure”, vindt het Kamerlid van 50PLUS.

Tekort aan keuringsartsen

50PLUS is bezorgd over het feit dat tienduizenden mensen thuis zitten met een arbeidsongeschiktheidsuitkering zonder dat duidelijk is of dat nog terecht is. Belangrijke oorzaak is hier het al jaren bestaande tekort aan keuringsartsen. 50PLUS is voorstander van een standaard periodieke herbeoordeling, en vindt dat het tekort aan keuringsartsen nu spoedig moet worden opgelost. •


De volledige inbreng van Kamerlid Corrie van Brenk bij het overleg over de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (SUWI) met minister Wouter Koolmees van SZW:

“Uitkeringsfraude moet keihard aangepakt worden; fraude ondermijnt onze sociale zekerheid en het draagvlak daarvoor. In de brieven van oktober vorig jaar zijn 11 zinvolle maatregelen gestart. Onlangs zijn nog een stapel nieuwe maatregelen aangekondigd. Nu is er dan de brief van 1 februari, met meer dan 20 bijlagen.

Het beeld uit alle brieven en onderzoeken is tamelijk ontluisterend. Hoe is het in vredesnaam mogelijk dat de al jaren binnen het UWV bekende fraude zo onderschat werd en de minister niet eerder ter ore is gekomen? Waarom is er zo lang zo weinig werk van gemaakt? 50PLUS vindt het ook zorgelijk dat het controleren door UWV op frauduleuze aanvragen voor uitkeringen zo lastig is gebleken.

In hoeverre komt dit alles door te snel ingevoerde online-dienstverlening en grotendeels geautomatiseerde controle op naleving? Verantwoordelijk dáárvoor lijken ons de forse bezuinigingen (‘taakstellingen’) die sinds 2011 zijn opgelegd aan UWV! Waren er overigens signalen – bijvoorbeeld via BIT – dat invoering van online-dienstverlening te snel ging? Is gebrekkige handhaving vooral een probleem van beschikbaarheid van mensen en middelen? Of van gebrekkige of onvolledig data-analyse? In dit verband vestigt 50PLUS nog weer eens de aandacht op het Algemene Rekenkamerrapport van enkele jaren geleden: er werd toen voor UWV voor de korte termijn géén disbalans gezien tussen ambities en middelen. Dat is toch bizar! Hoe heeft het tóch zo mis kunnen lopen? Hoe kijkt deze minister hier nú tegen aan?

De Algemene Rekenkamer heeft in hetzelfde rapport gewezen op de problematiek van het ministeriële toezicht op het UWV. Bewijst wat er nu gebeurd is de juistheid van die analyse? Was de relatie toch te los en te globaal? Heeft de minister te veel en te lang hiervan weggekeken? Welke conclusie en welke maatregelen verbindt de minister hier nu aan? De centrale vraag wie ‘probleemeigenaar’ is, moet gesteld worden.

50PLUS vindt: fraude moet ‘whatever it takes’ keihard aangepakt worden. Dat begint met controle bij de aanvraag van de uitkering. Controleren op mogelijk verwijtbare werkloosheid. Dat líjkt volkomen logisch, maar het kan en moet veel grondiger dan nu gebeurt. Het terugkerende sleutelwoord is: betere en completere gegevensuitwisseling tussen instanties! Hóe kunnen wij dat zo snel mogelijk, arbeidsmarktbreed realiseren? Waarom niet simpel, een werkgever meldt wie er bij hem werkt en meldt einde dienstverband en reden van ontslag.

50PLUS vraagt aandacht voor effectieve invordering, zo mogelijk tot op de laatste cent. Hoe groot is de kans op effectieve invordering en boete in het buitenland? Is dat te kwantificeren? Hoe effectief zijn medewerking en acties van zusterorganisaties van UWV op dit punt in het buitenland? 50PLUS wil verder weten of, zo enigszins mogelijk strafrechtelijk wordt opgetreden tegen fraude.

Wij zien dat mensen ernstig in de problemen komen als een uitkering aangevraagd wordt voor december en in januari uitgekeerd wordt. Mensen worden door de Belastingdienst dan aangeslagen voor 13 maanden inkomen, en dit heeft gevolgen voor toeslagen. Kan er in de maand december niet alles op alles gezet worden om dit probleem te voorkomen? Kan er een voorschot verleend worden?

Tijdens het debat Arbeidsmarkt gaf de minister aan volledig te vertrouwen dat het UWV de procedure voor ontslag wegens economische omstandigheden correct uitvoert. Terwijl de signalen binnenkomen dat er marginaal getoetst wordt, blijft deze minister vertrouwen dat het wel goed zit. Maar hierdoor raken mensen hun baan kwijt, dat mag niet lichtvaardig opgevat worden. Vertrouwen is goed, maar controle is beter. Ik hoop dat de minister daar eens aan wil!

50PLUS heeft eerder aandacht gevraagd voor het belang van één uniforme betaalomgeving Werkloosheidwet (1UBO). Goede uitkeringsvaststelling en –betaling is essentieel. De brief hierover dateert van maart 2018: verloopt dit proces nu verder goed?

Tot slot: Tienduizenden mensen zitten thuis met een arbeidsongeschiktheidsuitkering, zonder dat duidelijk is of dat nog terecht is. Achterstanden blijven groeien, en maatschappelijke kosten lopen mogelijk in de vele miljoenen. Iemand, bijvoorbeeld, die – hersteld van een blindedarmontsteking – na zes jaar nog in een uitkering zit: dat is toch verbijsterend!? UWV heeft 10 jaar lang onvoldoende artsen geworven en opgeleid, om grondig controles uit te voeren, waarom? Hoe wordt dit ingehaald? Wij hebben een brief hierover van juli 2018. Hoe staat het nu met de balans tussen beschikbare en benodigde capaciteit? Hoe groot is de herkeuringsachterstand op dit moment? 50PLUS vindt: er moet een standaard periodieke herbeoordeling komen! Het systeem zoals het nu is, bevat te weinig prikkels, en ontmoedigt tijdige herbeoordeling. 50PLUS vindt óók dat helder boven tafel moet komen in hoeverre de sturingsrelatie SZW/UWV en bezuinigingen verantwoordelijk zijn voor de huidige precaire situatie, en welke les daaruit wordt getrokken.”

© 20 februari 2019