“De blauwe Nederlandse zwaan vliegt beter dan de Franse haan kraait”, zei Martin van Rooijen in het debat met minister Hoekstra over de aankoop door de overheid van aandelen Air France-KLM.

KLM-vliegtuig op Schiphol - Foto: Michel van der Vegt (Pixabay)

Martin van Rooijen: “De Fransen spraken over een onorthodoxe overval. Ik zou willen spreken van een ‘Fait a compli’, en daar is geen woord Frans bij. Veel Nederlanders hebben toch wel een gevoel dat de Fransen hier een keer een koekje van eigen deeg krijgen. 

Alvorens ik inga op de aankoop van het belang in Air France-KLM, zou ik willen ingaan op hoe enkele voorgangers van de huidige minister van Financiën hebben gehandeld ten aanzien van ondernemingen die voor Nederland strategisch van groot belang zijn.

Oud-minister van Financiën Dijsselbloem zegt in opinieartikel in FD: ‘Als het publieke belang in één hand dreigt te komen, dan moet dat in publieke handen zijn’. Hij wijst op onvermijdelijke monopolies zoals Schiphol, Tennet, de spoorwegen of de Gasunie. Stuk voor stuk topbedrijven in volledig publiek eigendom.

Hij pleit ervoor ook PostNL weer in staatshanden te brengen, beter dan een fusie tussen PostNL en Sandd. Gaan de lichten op ORANJE voor marktwerking?

Oud-VVD-minister van Financiën Zalm wilde in 2006 een minderheidsbelang van 49% in Schiphol afstoten. De gemeente Amsterdam heeft met een veto de privatisering geblokkeerd. Zalm kon de opbrengst goed gebruiken: geen visie, wel korte termijn geldzucht.

Niet lang daarna heeft een andere minister van Financiën, PvdA’er Wouter Bos, lijdzaam toegekeken hoe Nederland een grote  bank, ABN-AMRO, verkwanselde aan drie musketiers uit het buitenland.

Dat was een ontkenning van het publieke belang van ABN-AMRO. Ook van dat bedrijf hebben we overigens vrij snel een deel teruggekocht. De Nederlandsche Bank (DNB) en het Ministerie van Financiën hadden een zogenaamde verklaring van geen bezwaar, ofwel het groene licht voor de overname, kunnen weigeren. Het was een grote en onvergeeflijke blunder. ABN-AMRO werd een prooi.

Amateurwerk van de bovenste plank en een slechte beurt van het Ministerie van Financiën.

Het voert te ver in dit kort tijdsbestek uitvoerig in te gaan op wat een goed beleid is t.a.v. staatsbezit en behoud van strategische bedrijven en kroonjuwelen in Nederlandse handen. De vraag is altijd welke bedrijven daartoe behoren. Denk bijv. aan ASML, Philips. En we herinneren ons nog goed het tumult dat uitbrak toen AKZO en Unilever in buitenlandse handen dreigden te vallen.” 

Air France-KLM

Martin van Rooijen: “Dit kabinet heeft bij het dossier Air France-KLM een coherent en weloverwogen beleid gevoerd dat noodgedwongen na lange en zorgvuldige afweging heeft geleid tot aankoop van eenzelfde belang in Air France-KLM als de Franse Staat bezit. Dat kon dit kabinet overigens doen mede door de lange voorbereiding door het vorige kabinet. Maar de vraag rijst wel of dit belang niet eerder had moeten worden verworven, hetgeen ook mogelijk was geweest tegen een veel lagere prijs. Maar dat is achteraf gepraat. Ik vraag de minister wel om daar allereerst op in te gaan.

Ik heb verder de volgende vragen:

1. Wat vindt de minister van de opvatting van Dijsselbloem in het zelfde FD opinieartikel dat ‘alleen aandelen en geen bestuurlijke afspraken tot samenwerking onvoldoende is’.

Ook 50PLUS heeft in het schriftelijk vooroverleg gewezen op de  beperkte invloed die het pakket biedt. Wij zijn van mening dat meer invloed in de Raden van Bestuur en Commissarissen veel belangrijker is. In die twee Raden worden de strategische besluiten genomen en volgens de minister in toenemende mate. Als de aankoop van het 14%-belang daartoe een belangrijke bijdrage kan leveren is er voor 50PLUS sprake van een geslaagde operatie.

De ingreep van Nederland zou ook juist kunnen leiden tot het opgeven van invloed door de Franse staat. Want méér staatsinvloed is natuurlijk geen recept voor succes van het bedrijf, of deze invloed nu van Nederland komt of van Franrijk, of van beide.

2. Een ander aspect van de governance is de vraag of Nederland weer een deputy CEO in de holding kan krijgen. Maar laat ik de vraag anders formuleren: Hoe wordt de invloed in het bestuur van de holding versterkt?

3. Kan de minister nog eens uitleggen op welke wijzen door de aankoop invloed en formele zeggenschap in de holding op het hoogste niveau wordt verkregen? In de brief lees ik dat de minister het verwerven van het belang een sluitstuik noemt. Moet ik daaruit afleiden dat u geen verdere formele zeggenschap in de holding nastreeft? Is het niet eerder het begin, zo is mijn vraag.

4. De brief van de minister blijft vaag over de governance, de staatsgaranties en de strategie van de holding. Hij zegt ‘wij blijven graag in gesprek’ en er komt een werkgroep. Maar welke indicatie of liever gezegd garantie hebben wij dat de gesprekken in deze nieuwe fase wél ineens tot resultaten gaan leiden?

5. Kan de minister uitvoerig ingaan op wat er vorige week vrijdag aan de petit dejeuner-tafel is besproken en vooral afgesproken?

6. Heeft u (als koopman) de Franse collega er op gewezen dat de commerciële en financiële outperformance van KLM tegenover de zwak presterende Air France toch deze wensen alleszins rechtvaardigt? De blauwe Nederlandse zwaan vliegt immers beter dan de Franse haan kraait.

7. Een deel van de staatsgaranties zijn in 2010 verlopen en een deel is verlengd, maar die kunnen door Air France-KLM eenzijdig worden opgezegd met een termijn 9 maanden. Het kabinet wil die garanties versterken en is in gesprek en hoopt in de komende periode stappen te zetten. Kan de minister aangeven hoe hij dit nu beter denkt te realiseren?
50PLUS heeft een positieve grondhouding over de aankoop en wacht de antwoorden van de ministers met belangstelling af.

© 5 maart 2019