Wanneer kan het proces tegen de verantwoordelijken voor het neerstorten van vliegtuig MH17 in juli 2014 eindelijk beginnen?

MH17 - Foto: Tom Jutte (Flickr c.c.)

50PLUS vraagt zich af wanneer het proces tegen de verantwoordelijken voor het neerstorten van vliegtuig MH17 in juli 2014 eindelijk kan beginnen. “Bijna vijf jaar na de ramp hebben de nabestaanden van de slachtoffers wel een beeld van de daders en degenen die verantwoordelijkheid dragen maar geen antwoord hebben op de vraag of en wanneer zij terecht zullen staan”, zei Henk Krol in een debat met de minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en Blok (Buitenlandse Zaken). Het proces is van belang voor de nabestaanden van de slachtoffers, maar óók vanwege de internationale rechtsorde.

Schadevergoeding

Henk Krol vroeg of het toekennen van een schadevergoeding niet kan worden losgekoppeld van de strafzaak. “De fractie van 50PLUS vindt het pijnlijk dat nabestaanden pas aanspraak kunnen maken op een schadevergoeding volgens Nederlands recht als ze zich voegen in het strafproces”, legde het Kamerlid uit. “Dat kan dus nog wel even duren. Is hieraan geen mouw te passen, zo vraag ik de minister?”


De volledige inbreng van Kamerlid Henk Krol bij het overleg over de ramp met de MH17 met minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid en minister Blok van Buitenlandse Zaken:

“Eigenlijk is er maar één vraag die ons allemaal op de lippen brandt: wanneer begint de rechtbank in Den Haag met het proces om vast te stellen wie verantwoordelijk is voor het neerstorten van vlucht MH17 op 17 juli 2014? Voor die vraag zijn er twee belangrijke redenen. De eerste is dat bijna vijf jaar na de ramp de nabestaanden van de slachtoffers wel een beeld hebben van de daders en degenen die verantwoordelijkheid dragen, maar geen antwoord hebben op de vraag of en wanneer zij terecht zullen staan.

De tweede reden is dat ook de internationale rechtsorde vereist dat er een in alle opzichten robuust strafrechtelijk proces komt. De fractie van 50PLUS betreurt het nog steeds dat dit niet via een internationaal tribunaal kan, maar die weg was al snel afgesloten door het veto van de Russische Federatie. Het besluit van de betrokken landen om de vervolging en berechting in Nederland te laten plaatsvinden, maakt het proces behoorlijk ingewikkeld, zoals al eerder in het verkeer tussen de Kamer en het kabinet is vastgesteld. Kan de minister van Veiligheid en Justitie inmiddels enige indicatie geven van het moment waarop de deuren van het Justitieel Complex Schiphol opengaan voor het MH17-proces? Welke belemmeringen zijn er op dit moment nog om te kunnen starten?

Begin dit jaar heeft de minister van Justitie en Veiligheid de Kamer gemeld dat het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum pas in 2020 zal kunnen rapporteren over de vraag of er juridische bezwaren bestaan tegen het via videoconferentie verhoren van in het buitenland verblijvende verdachten zonder hun instemming. Moet ik daaruit opmaken dat het proces pas daarna kan beginnen?

Wat de procesvoering in de ogen van 50PLUS ook ingewikkeld maakt is het aantal parallelle zaken dat inmiddels in gang is gezet. Er loopt een procedure tegen Rusland bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en er zijn schadeclaims ingediend bij onder andere Malaysia Airlines. Kan de minister van Justitie en Veiligheid aangeven of en in hoeverre dit soort zaken verstorend kunnen werken op het strafproces in Nederland? Wat de fractie van 50PLUS pijnlijk vindt, is dat nabestaanden pas aanspraak kunnen maken op een schadevergoeding volgens Nederlands rechts als ze zich voegen in het strafproces. Dat kan dus nog wel even duren. Is hieraan geen mouw te passen, zo vraag ik de minister?

Dan richt ik mij nu tot de minister van Buitenlandse Zaken. Zijn laatste mededeling aan de Kamer – zijn brief van 27 maart – over de gesprekken met Rusland was zeer interessant, maar buitengewoon vaag. Voor dat laatste heeft 50PLUS op zich wel begrip, maar een paar zaken wil ik toch wel graag verduidelijkt zien. Op welk niveau zijn deze gesprekken gevoerd? Ministerieel, via ambassadeurs of door ambtenaren van ministeries? Gingen de gesprekken met Rusland alleen over het aansprakelijk stellen door Nederland en Australië, of is er ook gesproken over een mogelijk verdrag over juridische samenwerking, zoals dat eerder met Oekraïne is gesloten. Die optie is in het Kamerdebat op 6 juni vorig jaar aan de orde geweest.

In eerdere communicatie tussen kabinet en kamer is gevraagd waarom alleen Nederland en Australië Rusland formeel aansprakelijk hebben gesteld. Van de kant van het kabinet is aangegeven dat het andere landen vrij staat om zich daarbij aan te sluiten. Is er nog zicht op dat dit ook gaat gebeuren of blijft het bij deze twee? Is de minister van Buitenlandse Zaken het met 50PLUS eens dat het van belang is dat zo veel mogelijk landen zich achter die aansprakelijkheidsstelling scharen?

In zijn brief van 20 december vorig jaar suggereerde de minister dat bij een blijvende weigerachtige houding van Rusland gekeken zou worden naar het verkrijgen van een oordeel daarover van een internationale rechter of organisatie. Staat die optie nog steeds open?

Tot slot nog een vraag over de mogelijkheid om een fonds te vormen voor nabestaanden van mensen die in het buitenland slachtoffer van geweld zijn geweest. In de brief van 7 januari van dit jaar schreef de minister van Justitie en Veiligheid dat zijn collega van Rechtsbescherming de Kamer dit voorjaar hierover zou informeren. Wanneer kunnen we die informatie verwachten?”

© 10 april 2019 - Foto: Tom Jutte (Flickr cc)